Efektywność energetyczna budynków w Polsce regulowana jest przez kilka aktów prawnych, przy czym kluczowym dokumentem określającym wymagania techniczne jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie — ze zmianami wprowadzanymi sukcesywnie od 2009 r.
Wskaźnik EP — miara zapotrzebowania na energię
Podstawowym wskaźnikiem oceny energetycznej budynku jest EP — roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną, wyrażone w kWh/(m²·rok). Wskaźnik uwzględnia nie tylko straty ciepła przez przegrody, ale też efektywność systemu grzewczego i chłodniczego, wentylację oraz produkcję ciepłej wody użytkowej.
Od 2021 r. maksymalna wartość EP dla nowych budynków jednorodzinnych wynosi 70 kWh/(m²·rok), a dla budynków wielorodzinnych 65 kWh/(m²·rok). Wcześniejsze limity, obowiązujące od 2017 r., wynosiły odpowiednio 95 i 85 kWh/(m²·rok).
Wymagania dotyczące przegród budowlanych
Warunki techniczne określają maksymalne wartości współczynnika przenikania ciepła U dla poszczególnych przegród. Wymagania różnią się w zależności od rodzaju budynku i jego przeznaczenia.
| Przegroda | Wymaganie od 2021 r. [W/m²K] |
|---|---|
| Ściany zewnętrzne (przy ti ≥ 16°C) | 0,20 |
| Dachy i stropy pod nieogrzewanym poddaszem | 0,15 |
| Podłogi na gruncie | 0,30 |
| Okna (z wyjątkiem połaciowych) | 0,90 |
| Drzwi zewnętrzne | 1,30 |
Powyższe wartości dotyczą budynków mieszkalnych z ogrzewaniem do temperatury nie niższej niż 16°C. Budynki nieogrzewane lub ogrzewane do niższych temperatur podlegają łagodniejszym wymaganiom.
Świadectwa charakterystyki energetycznej
Świadectwo charakterystyki energetycznej to dokument określający wielkość zapotrzebowania na energię niezbędną do zaspokojenia potrzeb energetycznych budynku lub lokalu. Sporządzane jest przez uprawnionego specjalistę wpisanego na listę prowadzoną przez Ministra właściwego ds. budownictwa.
Obowiązek posiadania świadectwa
Świadectwo jest obowiązkowe w przypadku:
- Sprzedaży budynku lub lokalu mieszkalnego
- Wynajmu budynku lub lokalu
- Oddania do użytku nowo wybudowanego budynku
- Przeprowadzenia przebudowy, dla której wymagane jest pozwolenie na budowę
Właściciel lub zarządca budynku jest zobowiązany przekazać kopię świadectwa nabywcy lub najemcy. Brak świadectwa lub jego nieprzekazanie może skutkować karą grzywny.
Dyrektywa EPBD a polskie prawo
Polska implementuje wymagania unijnej Dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD). Dyrektywa wyznacza kierunek, w jakim musi zmierzać prawo krajowe — między innymi w zakresie standardów niemal zerowego zużycia energii (NZEB) dla nowych budynków oraz planów renowacji istniejącego zasobu budowlanego.
Rewizja dyrektywy EPBD z 2024 r. (Dyrektywa 2024/1275) wprowadza dodatkowe wymagania dotyczące stopniowej renowacji budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Państwa członkowskie zobowiązane są do transponowania nowych przepisów do prawa krajowego w określonych terminach.
Aktualne wymagania techniczne dostępne są w Dzienniku Ustaw na stronie isap.sejm.gov.pl. Zmiany warunków technicznych wchodzą w życie z datą wskazaną w rozporządzeniu zmieniającym.
Audyt energetyczny i termomodernizacja
Audyt energetyczny budynku to opracowanie techniczne określające stan energetyczny istniejącego budynku oraz wskazujące optymalny zakres i kolejność działań termomodernizacyjnych. Wynik audytu stanowi podstawę do sporządzenia projektu termomodernizacji i może być wymagany przez instytucje finansujące.
Program Czyste Powietrze
Program dotacyjny przeznaczony dla właścicieli i współwłaścicieli budynków jednorodzinnych, obejmujący dofinansowanie do wymiany źródeł ciepła i termomodernizacji. Szczegółowe warunki programu, w tym wymagania dotyczące minimalnych parametrów materiałów izolacyjnych, dostępne są na stronie gov.pl/web/czyste-powietrze.
Klasy energetyczne budynków
Świadectwa charakterystyki energetycznej w Polsce przypisują budynkowi klasę energetyczną od A+ (najefektywniejszy) do G (najniższa efektywność). Klasa wyznaczana jest na podstawie obliczonego wskaźnika EP w porównaniu z wartością referencyjną dla danego rodzaju budynku.
Budynki nowe muszą spełniać co najmniej wymagania klasy B lub wyższej, zależnie od roku oddania do użytkowania. Starszy zasób budowlany, szczególnie bloki z wielkiej płyty z lat 1960–1990, często klasyfikowany jest w klasach E lub F, co stanowi potencjał do termomodernizacji.